De infra- en bouwsector is gewend om te werken met veranderende omstandigheden. Toch blijven de gevolgen van stijgende en schommelende brandstof- en energieprijzen groot. Ze raken niet alleen de kosten van materieel, maar ook transport, logistiek, leveranciersketens en de prijsontwikkeling van materialen.
Daarmee komt in veel projecten dezelfde vraag op tafel: wie draagt het risico van deze prijsstijgingen? Is dat de opdrachtgever? De opdrachtnemer? Of vraagt deze situatie juist om een evenwichtige verdeling, passend bij het contract, het moment van contracteren en de concrete omstandigheden van het project?
Bij Rainbow Management kijken we naar dit vraagstuk vanuit de contractuele context én vanuit de praktijk. Want hoewel contracten richting geven, vraagt een goed projectresultaat ook om transparantie, realisme en samenwerking.
Het contract als vertrekpunt
Bij prijsstijgingen is de eerste stap altijd: wat is er contractueel afgesproken?
Afspraken over indexatie, risicoregelingen, kostenverhogende omstandigheden, meldingsplichten en uitzonderlijke marktomstandigheden zijn bepalend voor de ruimte die partijen hebben. Binnen UAV-GC 2005-contracten kan §44 bijvoorbeeld aanknopingspunten bieden voor kostenvergoeding en/of termijnsverlenging. Daarbij is het wel belangrijk dat een beroep tijdig, schriftelijk en goed gemotiveerd wordt gedaan.
Voor nieuwe geïntegreerde contracten is daarnaast de UAV-GC 2025 relevant. Deze nieuwe versie legt opnieuw nadruk op onderwerpen als risicoverdeling, aansprakelijkheid en samenwerking. Voor lopende contracten waarop de UAV-GC 2005 van toepassing is verklaard, verandert er niet automatisch iets. Juist daarom blijft het essentieel om per project goed te beoordelen welke voorwaarden en specifieke contractafspraken gelden.
Het moment van contracteren maakt verschil
Naast de contractuele bepalingen speelt ook het moment van contracteren een belangrijke rol.
Voor contracten die zijn afgesloten vóór de onrust in het Midden-Oosten, waren de omvang en impact van de latere prijsstijgingen nauwelijks te voorzien. Brandstof- en energieprijzen stegen in korte tijd fors en hadden directe gevolgen voor lopende projecten. In zulke situaties kan het onredelijk zijn om het volledige risico zonder meer bij de opdrachtnemer neer te leggen.
Het gaat dan om externe marktomstandigheden die buiten de directe invloedssfeer van partijen liggen. Dat vraagt om een zorgvuldige beoordeling van voorzienbaarheid, beïnvloedbaarheid en redelijkheid.
Voor contracten die zijn gesloten nadat de effecten op de energiemarkt zichtbaar werden, ligt dit genuanceerder. Vanaf dat moment mocht van marktpartijen worden verwacht dat zij in zekere mate rekening hielden met prijsvolatiliteit. Een deel van het risico kan dan eerder onder het ondernemersrisico van de opdrachtnemer vallen.
Tegelijkertijd blijft ook hier maatwerk nodig. Niet elk project heeft dezelfde looptijd, kostenstructuur of afhankelijkheid van brandstof, transport en energie-intensief materieel. Een project met veel grondverzet of transportbewegingen wordt anders geraakt dan een project waarin brandstofkosten een beperkte rol spelen.
Geen zwart-witbenadering
Discussies over prijsstijgingen kunnen snel verharden. De ene partij wijst naar het contract, de andere naar de marktomstandigheden. Toch helpt een zwart-witbenadering zelden om een project verder te brengen.
Een evenwichtige risicoverdeling betekent niet dat iedere kostenstijging automatisch wordt vergoed. Het betekent wel dat partijen zorgvuldig kijken naar de feiten. Wat was voorzienbaar? Wat was beïnvloedbaar? Welke afspraken zijn gemaakt? Is er sprake van een uitzonderlijke ontwikkeling? En is de kostenstijging voldoende onderbouwd?
Juist in die zorgvuldigheid ontstaat vertrouwen. Niet door risico’s simpelweg door te schuiven, maar door samen te zoeken naar een oplossing die recht doet aan het contract én aan de praktijk.
Voor opdrachtgevers vraagt dat om realistisch en toekomstgericht opdrachtgeverschap. Voor opdrachtnemers vraagt het om transparantie, tijdige communicatie en een duidelijke onderbouwing van de impact op planning en kosten.
Van kostenrisico naar duurzame impuls
De volatiliteit van brandstofprijzen maakt ook iets anders zichtbaar: de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen in de sector. Daarmee is dit vraagstuk niet alleen financieel of contractueel. Het raakt ook aan de verduurzaming van onze projecten en werkwijzen.
Wanneer opdrachtgevers een deel van de financiële impact dragen, kan dat worden gekoppeld aan toekomstgerichte keuzes. Denk aan de inzet van elektrisch materieel, slimme logistiek, minder transportbewegingen, emissiereductie en innovatieve bouwmethoden.
Zo wordt een kostenrisico ook een kans om projecten duurzamer en robuuster te maken. Niet als papieren ambitie, maar als praktische stap in de uitvoering.
Dat vraagt om samenwerking aan de voorkant. Welke maatregelen zijn haalbaar? Welke investering levert structureel effect op? En hoe zorgen we ervoor dat compensatie of risicoverdeling niet alleen een korte-termijnoplossing is, maar ook bijdraagt aan een toekomstbestendige manier van bouwen?
Duidelijkheid bij nieuwe contracten
Voor nieuwe contracten en aanbestedingen is helderheid belangrijker dan ooit. Brandstof- en energieprijzen zullen naar verwachting gevoelig blijven voor geopolitieke ontwikkelingen, marktspanning en internationale ketens. Dat maakt het noodzakelijk om risico’s vooraf concreet te benoemen.
Heldere afspraken beperken discussies tijdens de uitvoering en zorgen ervoor dat de samenwerking centraal blijft staan. Denk daarbij aan afspraken over:
- wanneer prijsstijgingen als uitzonderlijk worden beschouwd;
- welke indexatie of verrekenmethodiek wordt toegepast;
- hoe partijen omgaan met sterk fluctuerende brandstof- en energieprijzen;
- welke informatie nodig is om kostenstijgingen transparant te onderbouwen;
- binnen welke termijn een partij moet melden dat sprake is van een relevante prijsontwikkeling;
- hoe risicoverdeling kan worden gekoppeld aan verduurzaming of innovatie.
Door deze onderwerpen al in de aanbestedings- en contractfase bespreekbaar te maken, ontstaat een steviger fundament voor de uitvoering. Dat voorkomt onnodige discussies en helpt partijen om sneller tot werkbare oplossingen te komen wanneer marktomstandigheden veranderen.
Samen bouwen aan realistische oplossingen
De infra- en bouwsector werkt aan grote maatschappelijke opgaven. Bereikbaarheid, waterveiligheid, woningbouw, duurzaamheid en de kwaliteit van onze leefomgeving vragen om projecten die doorgaan, ook wanneer omstandigheden veranderen.
Daarvoor is meer nodig dan alleen contractuele scherpte. Het vraagt om vertrouwen, openheid en de bereidheid om elkaars positie te begrijpen.
De vraag wie het risico draagt van stijgende brandstofprijzen is daarom niet altijd met één standaardantwoord te beantwoorden. Soms ligt het zwaartepunt bij de opdrachtgever. Soms bij de opdrachtnemer. Vaak vraagt het om een evenwichtige verdeling, passend bij het contract, het moment van contracteren en de specifieke omstandigheden van het project.
Bij Rainbow Management geloven we dat juist daar de kracht van goed contractmanagement ligt: belangen verbinden, risico’s beheersbaar maken en samenwerking centraal houden. Zo werken we samen aan projecten die niet alleen vandaag uitvoerbaar zijn, maar ook bijdragen aan een duurzame en toekomstgerichte leefomgeving.
